Als jullie gaan samenwonen regelen jullie vijf dingen: allebei inschrijven op hetzelfde adres bij de gemeente (uiterlijk 5 dagen na de verhuizing), jullie toeslagen aanpassen, dubbele verzekeringen opzeggen, eventueel een samenlevingscontract afsluiten bij de notaris en elkaar aanmelden bij jullie pensioenfondsen. De inschrijving bij de gemeente is gratis, maar te laat doorgeven kan in 2026 een boete tot € 325 opleveren. Een samenlevingscontract kost in 2026 gemiddeld € 299 tot € 500.
- Geef de verhuizing uiterlijk 5 dagen na de verhuisdatum door aan de gemeente; te laat doorgeven kan in 2026 een boete tot € 325 opleveren.
- Zodra jullie toeslagpartners zijn, telt jullie gezamenlijke inkomen mee: in 2026 vervalt de zorgtoeslag boven een gezamenlijk jaarinkomen van € 51.142.
- Fiscaal partner worden jullie niet automatisch door samenwonen: er is een extra voorwaarde nodig, zoals een notarieel samenlevingscontract of een gezamenlijke koopwoning.
- Met een koophuis is een samenlevingscontract vrijwel onmisbaar; het kost in 2026 gemiddeld € 299 tot € 500 bij de notaris.
- Meld elkaar actief aan bij jullie pensioenfondsen: dat gebeurt bij samenwonen niet vanzelf, en tot 2027 eisen veel fondsen daarvoor een notarieel samenlevingscontract.
Wat moet je allemaal regelen als je gaat samenwonen?
Samenwonen regel je bij vijf loketten: de gemeente, Dienst Toeslagen, jullie verzekeraars, de notaris en je pensioenfonds. Anders dan bij trouwen of een geregistreerd partnerschap is er bij samenwonen namelijk niets automatisch geregeld. Voor de wet zijn jullie in principe twee losse personen die toevallig op hetzelfde adres wonen, ook als jullie al jaren een stel zijn. Alles wat jullie wél geregeld willen hebben, moeten jullie dus zelf vastleggen.
Het goede nieuws: het meeste regelwerk is eenmalig en kost samen hooguit een paar uur. Deze tabel laat zien wat er bij welke instantie moet gebeuren, wanneer en wat het kost.
| Instantie | Wat regelen jullie | Wanneer | Kosten |
|---|---|---|---|
| Gemeente | Inschrijven op hetzelfde adres (BRP) | Uiterlijk 5 dagen na de verhuizing | Gratis |
| Dienst Toeslagen | Toeslagen controleren en wijziging doorgeven | Binnen 4 weken na de wijziging | Gratis |
| Verzekeraar | Dubbele inboedel- en aansprakelijkheidsverzekering opzeggen | In de eerste maand | Levert juist geld op |
| Notaris | Samenlevingscontract, zeker bij een koophuis | Voor of kort na de verhuizing | Gemiddeld € 299 tot € 500 (2026) |
| Pensioenfonds | Elkaar aanmelden als pensioenpartner | Na het tekenen van het samenlevingscontract | Gratis |
| Bank | Gezamenlijke rekening voor de vaste lasten | In de eerste maand | Verschilt per bank |
In de rest van dit artikel lopen we elk loket langs. Zoeken jullie ook de praktische kant, van huur opzeggen tot verhuisdozen? Gebruik dan de complete samenwonen-checklist.
Hoe schrijf je je in bij de gemeente?
Degene die verhuist geeft de verhuizing door aan de nieuwe gemeente, online met DigiD of aan de balie. Volgens de Rijksoverheid doe je dat uiterlijk 5 dagen nadat je verhuisd bent; eerder doorgeven mag ook, tot maximaal 4 weken voor de verhuisdatum. De inschrijving zelf is gratis en de gemeente verwerkt het nieuwe adres in de Basisregistratie Personen (BRP).
Trekt een van jullie bij de ander in, bijvoorbeeld Sam die bij Noah gaat wonen, dan vraagt de gemeente om schriftelijke toestemming van de hoofdbewoner. Noah ondertekent dan een toestemmingsverklaring en stuurt een kopie van een identiteitsbewijs mee. Zo voorkomt de gemeente dat iemand zich zonder medeweten van de bewoner op een adres inschrijft.
Te laat doorgeven is niet zonder gevolgen. De gemeente gebruikt dan de dag van doorgeven als officiële verhuisdatum, en gemeenten mogen in 2026 een boete opleggen tot € 325. Belangrijker nog: de BRP werkt door in bijna alles, van toeslagen en gemeentebelastingen tot later zelfs jullie AOW. Eén juiste inschrijving zorgt dat al die instanties automatisch het goede adres gebruiken. Samenwonen apart doorgeven aan de Belastingdienst hoeft dus niet.
Wat gebeurt er met jullie toeslagen?
Zodra jullie toeslagpartners zijn, telt het inkomen en vermogen van jullie samen mee voor zorgtoeslag en kindgebonden budget. Toeslagpartner word je niet van elke huisgenoot: het gebeurt zodra jullie fiscale partners zijn, bijvoorbeeld door een notarieel samenlevingscontract, een gezamenlijke koopwoning, een kind of aanmelding als pensioenpartners. Alleen samen huren zonder een van die stappen maakt jullie meestal nog geen toeslagpartners.
Het effect kan groot zijn. In 2026 vervalt de zorgtoeslag voor partners bij een gezamenlijk jaarinkomen boven € 51.142; daaronder ontvangen jullie samen maximaal € 246 per maand. Voor de huurtoeslag geldt een strengere regel: daarvoor telt het inkomen van iedereen die op het adres staat ingeschreven mee, dus ook dat van je partner zónder samenlevingscontract. De toeslag daalt daardoor vaak fors of vervalt helemaal. Geef de wijziging binnen 4 weken door via Mijn toeslagen; zo voorkomen jullie dat je maanden later honderden euro's moet terugbetalen.
Samenwonen werkt ook door in andere regelingen. Ontvangt een van jullie een bijstandsuitkering, dan gelden jullie als gezamenlijk huishouden en wordt de uitkering opnieuw berekend. En voor later: een alleenstaande AOW'er krijgt 70% van het minimumloon, samenwonende AOW'ers elk 50%. In de tweede helft van 2026 is dat bruto € 1.662,16 tegenover € 1.139,39 per persoon per maand.
Wanneer zijn jullie fiscaal partners?
Fiscaal partners zijn jullie als je op hetzelfde adres staat ingeschreven én aan minstens één extra voorwaarde voldoet. De Belastingdienst hanteert voor ongehuwd samenwonenden onder meer deze voorwaarden:
- jullie hebben samen een notarieel samenlevingscontract en zijn allebei meerderjarig;
- jullie hebben samen een kind, of een van jullie heeft het kind van de ander erkend;
- jullie zijn bij een pensioenfonds aangemeld als pensioenpartners;
- jullie zijn samen eigenaar van de woning waarin jullie allebei wonen;
- er staat een minderjarig kind van een van jullie op het adres ingeschreven;
- jullie waren vorig jaar al fiscale partners.
Fiscaal partnerschap is geen keuze maar een gevolg: voldoen jullie aan een voorwaarde, dan zijn jullie het automatisch, ook als je dat niet wist. Het heeft duidelijke voordelen. Jullie mogen aftrekposten en spaargeld in box 3 bij de aangifte zo verdelen dat jullie samen minder belasting betalen. De keerzijde is dat het gezamenlijke inkomen meetelt voor toeslagen, waardoor die vaak dalen of vervallen.
Samenlevingscontract: wanneer moeten jullie naar de notaris?
Een samenlevingscontract is niet verplicht, maar met een koopwoning vrijwel onmisbaar en ook voor huurders vaak verstandig. Zonder contract zijn jullie voor de wet geen partners: jullie erven niet automatisch van elkaar, hebben bij veel pensioenfondsen geen recht op partnerpensioen en er is niets vastgelegd over wie wat betaalt of meeneemt als jullie uit elkaar gaan.
In het contract leggen jullie vast hoe jullie de kosten van het huishouden verdelen, van wie welke spullen zijn en wat er gebeurt bij een breuk. Kopen jullie samen een huis, dan is vooral het verblijvensbeding belangrijk: daarmee gaat het aandeel van de een in de woning bij overlijden naar de ander, zodat de achterblijvende partner niet met de familie van de overledene in het huis komt te zitten. Hypotheekadviseurs raden het contract daarom standaard aan bij een gezamenlijke koopwoning.
Een samenlevingscontract kost in 2026 gemiddeld € 299 tot € 500 bij de notaris; een uitgebreide akte op maat kan oplopen tot ongeveer € 750. In het artikel over de kosten van een samenlevingscontract lees je waar dat prijsverschil in zit en hoe je notarissen vergelijkt. Denk vooraf ook na over de verdeling zelf: in kosten delen bij samenwonen vergelijken we 50/50, naar rato van inkomen en alles samen.
Welke verzekeringen kunnen jullie opzeggen of aanpassen?
Twee huishoudens die samengaan zijn bijna altijd dubbel verzekerd, en één inboedelverzekering en één aansprakelijkheidsverzekering per adres is genoeg. Dubbele polissen opzeggen levert direct geld op, want dubbel verzekerd zijn heeft geen enkel voordeel: verzekeraars keren dezelfde schade maar één keer uit.
Zo pakken jullie het aan:
- Inboedelverzekering: kies de polis met de beste dekking of laagste premie, zet die op jullie beide namen en geef de nieuwe, hogere inboedelwaarde door. Zeg daarna de andere polis op.
- Aansprakelijkheidsverzekering (AVP): zet één polis om van eenpersoons- naar meerpersoonshuishouden en zeg de andere op. Het premieverschil is klein, het dubbele schrappen niet.
- Doorlopende reisverzekering: één polis op twee namen is goedkoper dan twee losse.
- Zorgverzekering: die blijft altijd persoonlijk, maar samenwonen is een goed moment om premies en dekking opnieuw te vergelijken.
Meld elkaar aan bij jullie pensioenfondsen
Getrouwde stellen en geregistreerde partners zijn automatisch elkaars pensioenpartner, samenwoners niet: jullie moeten elkaar zelf aanmelden bij het pensioenfonds. Doen jullie dat niet, dan krijgt de achterblijvende partner bij overlijden mogelijk geen partnerpensioen, terwijl daar wel premie voor is betaald.
Bij veel fondsen, waaronder ABP, kan aanmelden tot 1 januari 2027 alleen met een notarieel samenlevingscontract waarin staat dat jullie in elkaars levensonderhoud voorzien. Vanaf 2027 wordt dit door de nieuwe pensioenregels soepeler: dan volstaat bij veel fondsen ook een eenvoudige samenwoonverklaring met twee handtekeningen. Controleer bij allebei jullie pensioenuitvoerders wat de voorwaarden zijn, want die verschillen per fonds.
Regel de aanmelding direct nadat het samenlevingscontract is getekend, en wijs elkaar meteen aan als begunstigde bij eventuele losse overlijdensrisicoverzekeringen. Het kost niets en is in een kwartier gebeurd.
Daarna: houd het samen overzichtelijk
Het regelwerk bij gemeente, notaris en verzekeraar is eenmalig; overzicht houden over jullie gezamenlijke geldzaken is blijvend. Begin met een gezamenlijke rekening waar de vaste lasten vanaf gaan, en zet alle terugkerende kosten in één vaste-lastenoverzicht: huur of hypotheek, energie, verzekeringen en abonnementen. Zo zien jullie meteen wat het samenwonen per maand kost en welke oude abonnementen nog onnodig op één naam doorlopen.
Bewaar ook de belangrijke documenten op een plek die jullie allebei kunnen vinden: het samenlevingscontract, de polisbladen en de bevestiging van het pensioenfonds. In een app als Onsie zetten jullie vaste lasten, klussen en spaardoelen in één gedeeld overzicht, zodat niet één van jullie alle administratie in het hoofd hoeft te houden.
Samengevat is dit de handigste volgorde: eerst inschrijven bij de gemeente, dan toeslagen controleren, verzekeringen samenvoegen, het samenlevingscontract tekenen en tot slot elkaar aanmelden voor het pensioen. Wie het in die volgorde afwerkt, is er in een paar weken helemaal doorheen.
